Opłaty a procent składany

Dlaczego mały procent nie jest mały

Opłatę podaje się zwykle jako procent tego, co posiadasz, pobierany co roku. Jeden procent brzmi jak błąd zaokrąglenia. Jest jednak pobierany od całego salda, a nie tylko od wzrostu, a w następnym roku pobiera się go ponownie od salda, które jest już mniejsze, niż byłoby bez opłaty.

To procent składany działający przeciwko tobie. Każda kwota zabrana przez opłatę przestaje też zarabiać przez wszystkie kolejne lata, więc różnica między saldem, które masz, a saldem, które mogło być, z roku na rok rośnie coraz szybciej.

Pomocny sposób, by zobaczyć skalę: jeśli inwestycja przynosi 7 % rocznie przed kosztami, opłata 1 % nie zabiera jednego procenta wyniku. Zabiera około jednej siódmej wzrostu z każdego roku.

Przykład obliczeń

Weź 25 000 zł i pozwól tej kwocie rosnąć o 7 % rocznie, z roczną kapitalizacją, bez żadnych dopłat. Potem weź tę samą kwotę przy 6 % — tę samą inwestycję z roczną opłatą 1 % odliczoną od stopy zwrotu — i porównaj oba salda w kolejnych latach.

Po dziesięciu latach opłata kosztowała 9 % tego, ile mogło wynosić saldo. Po dwudziestu latach 17 %, a po trzydziestu 24,5 % — prawie jedną czwartą — choć sama opłata ani razu nie zmieniła się z jednego procenta.

Opłaty na innym poziomie działają według tego samego schematu. Przez te same trzydzieści lat opłata 0,5 % kosztuje około 13 % końcowego salda, a opłata 2 % — około 43 %.

Z regularnymi wpłatami

Większość osób nie inwestuje jednej kwoty, by potem o niej zapomnieć. Przy domyślnych wartościach kalkulatora — 25 000 zł na start i 2500 zł miesięcznie — saldo po trzydziestu latach przy 7 % wynosi 3 131 579 zł. Przy 6 % te same wpłaty dają 2 592 415 zł.

Różnica wynosi 539 165 zł, czyli około 17 % końcowego salda. Regularne wpłaty nieco łagodzą ten efekt, bo od najnowszych z nich opłata nie była pobierana długo. W porównaniu z samymi odsetkami opłata nadal zabiera jednak około 24 % wszystkiego, co zarobiły pieniądze.

Skąd biorą się opłaty

Koszt posiadania inwestycji rzadko jest jedną liczbą. Zwykle składają się na niego:

• Opłaty funduszu. Koszty bieżące pobierane wewnątrz funduszu, więc nigdy nie pojawiają się jako osobna pozycja na wyciągu.
• Opłaty za rachunek lub platformę. Roczny procent albo stała kwota za prowadzenie rachunku.
• Opłaty za doradztwo lub zarządzanie. Procent płacony komuś, kto dobiera inwestycje lub równoważy portfel.
• Koszty transakcyjne. Prowizje, spread między ceną kupna a ceną sprzedaży oraz przewalutowanie.

Procenty się sumują. Fundusz pobierający 0,6 % na platformie pobierającej 0,4 % kosztuje łącznie 1 % rocznie, czyli tyle, ile w przykładzie powyżej.

Sprawdzenie w kalkulatorze

Kalkulator procentu składanego pokazuje wzrost przed kosztami. Aby zobaczyć, co robi opłata, wykonaj to samo obliczenie dwa razy: raz ze stopą zwrotu, którą chcesz sprawdzić, i raz z tą stopą pomniejszoną o łączną roczną opłatę. Odejmowanie daje dobre przybliżenie, a nie dokładny wynik, a różnica między dwiema wartościami końcowymi to mniej więcej koszt opłaty w tym okresie.

Inflacja uszczupla stopę zwrotu w bardzo podobny sposób — zobacz inflacja i realna stopa zwrotu. A ponieważ oprocentowanie można podawać na więcej niż jeden sposób, warto wiedzieć, czym różni się oprocentowanie nominalne od efektywnego.

Te przykłady zakładają tę samą stopę zwrotu co roku, czego nie daje żadna rzeczywista inwestycja. Pokazują, jak zachowują się opłaty, a nie ile zarobi konkretny produkt, i nic tutaj nie stanowi porady finansowej.